Fransızcada du fait que gerçekleşmiş ya da bilinen bir nedene dayalı açıklama kurarken, de peur que olası ve istenmeyen bir sonucu önleme kaygısını anlatır.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Gerçekleşmiş nedene odaklanmak: du fait que
Du fait que, Türkçede genellikle “-dığı için”, “-masından dolayı” veya “şu gerçeğin sonucunda” anlamı verir. Bir durumun gerçek, bilinen ya da konuşmacı tarafından kabul edilen nedenini açıklar. Bu bağlaçtan sonra çoğunlukla indicatif kullanılır; çünkü anlatılan olay neden olarak sunulan bir olgudur.
Du fait que les coûts de transport ont augmenté, les importations ont diminué. “Taşıma maliyetleri arttığı için ithalat azaldı.” cümlesinde maliyet artışı gerçekleşmiş bir nedendir. Bağlaç cümlenin başında ya da ortasında bulunabilir: Les importations ont diminué du fait que les coûts de transport ont augmenté. Burada sonuç önce verilmiştir, ancak anlam değişmez.
Örnek
Du fait que plusieurs ports étaient bloqués, les entreprises ont retardé leurs livraisons. “Birçok liman kapalı olduğu için şirketler teslimatlarını erteledi.” Çözüm: “limanların kapalı olması” gerçekleşmiş nedendir; “teslimatların ertelenmesi” sonuçtur. Bu nedenle du fait que uygundur ve étaient ile ont retardé olayların zaman ilişkisini gösterir.
2. Kullanım alanı ve anlam inceliği
Du fait que özellikle resmî, akademik ve ekonomik metinlerde görülür. Günlük konuşmada parce que daha yaygındır; ancak du fait que neden ile sonuç arasındaki mantıksal ilişkiyi daha belirgin ve daha resmî bir biçimde sunar. Bu bağlaç, tek başına isimden önce gelen du fait de yapısıyla karıştırılmamalıdır.
Du fait de la hausse des tarifs, les exportateurs ont changé de marché. “Tarifelerdeki artış nedeniyle ihracatçılar pazar değiştirdi.” Burada bağlaçtan sonra isim grubu geldiği için du fait de kullanılır. Tam bir yan cümle varsa du fait que les tarifs ont augmenté denir. Neden ile sonucu ayırmak için önce “Ne oldu?” ve “Bunun gerçek nedeni neydi?” sorularını sormak yararlıdır.
Örnek
Les ventes ont progressé du fait que la demande étrangère était plus forte. “Yabancı talep daha güçlü olduğu için satışlar arttı.” La demande étrangère yerine özne ve çekimli fiil içeren bir yan cümle kullanıldığı için du fait que seçilmiştir. Du fait de la forte demande étrangère biçimi de mümkündür; bu kez ardından isim grubu gelir.
3. Olası zararı önleme: de peur que
De peur que, “-mesinden korkarak”, “olur korkusuyla” veya “olmasın diye” anlamlarını taşır. Konuşmacı, gerçekleşmesi istenmeyen ya da gerçekleştiği kesinleşmemiş bir olasılıktan duyulan korkuyu anlatır; çoğu zaman bu sonucu önlemeye yönelik bir eylemle birlikte kullanılır. Bu yapıdan sonra genellikle subjonctif kullanılır; çünkü korkulan olay kesinleşmiş bir gerçek değil, ihtimaldir.
Les négociateurs ont demandé une clause claire de peur que l’accord ne crée de nouveaux risques. “Müzakereciler, anlaşmanın yeni riskler yaratmasından korktukları için açık bir madde talep ettiler.” Buradaki ne, çoğu zaman olumsuzluk anlamı taşımaz; buna ne explétif denir. Asıl olumsuzluk, korkulan sonucun istenmemesinden doğar. Daha günlük bir anlatımda pour éviter que de kullanılabilir.
Örnek
La banque a renforcé les contrôles de peur que des documents confidentiels ne soient divulgués. “Banka, gizli belgelerin açığa çıkmasından korktuğu için denetimleri sıkılaştırdı.” Çözüm: Denetimlerin sıkılaştırılması önleyici eylemdir; belgelerin açığa çıkması ise gerçekleştiği kesinleşmemiş, korkulan sonuçtur. Bu nedenle de peur que ve ardından soient divulgués biçimindeki subjonctif kullanılır.
4. Ticaret anlaşmalarında korku ve risk
Ticaret görüşmelerinde taraflar yalnızca mevcut durumu açıklamaz; gelecekte ortaya çıkabilecek zararları da önlemeye çalışır. Bu bağlamda de peur que, bir maddenin, kararın veya gecikmenin doğurabileceği riski anlatır. Örneğin bir ülke, anlaşmanın uygulanmaması ya da tarifelerin yeniden yükselmesi ihtimaline karşı güvence isteyebilir.
Les deux pays ont ajouté une garantie de peur que les tarifs ne remontent après la signature. “İki ülke, imzadan sonra tarifelerin yeniden yükselmesinden korktukları için bir güvence ekledi.” Remontent fiilinin subjonctif biçimi, korkulan gelecekteki ihtimali gösterir. Après la signature zaman ifadesi olsa da, bağlacın kip seçimini değiştirmez.
Örnek
Le gouvernement a demandé une période de transition de peur que les petites entreprises ne perdent leurs clients étrangers. “Hükümet, küçük işletmelerin yabancı müşterilerini kaybetmesinden korktuğu için bir geçiş dönemi istedi.” Burada istenen geçiş dönemi, riski azaltmaya yönelik önlemdir. Korkulan durum les petites entreprises ne perdent leurs clients étrangers yan cümlesidir; bu yüzden perdent fiili subjonctif biçimindedir.
5. İki yapıyı karşılaştırma ve telaffuz
Du fait que ile de peur que arasındaki temel fark, nedenin niteliğidir. İlki gerçekleşmiş ya da kabul edilen bir olguyu neden olarak verir; ikincisi ise gerçekleşmesi istenmeyen veya gerçekleştiği kesinleşmemiş bir sonucu önleme kaygısını anlatır. Bu nedenle du fait que les prix ont augmenté “fiyatlar arttığı için” demektir; de peur que les prix n’augmentent ise “fiyatlar artar korkusuyla” anlamına gelir.
Telaffuz için du fait que yaklaşık olarak “dü fe ke”, de peur que “dö pör kö” diye okunabilir. Fransızcadaki eu sesi Türkçedeki “ö”ye yaklaşır, fakat tam olarak aynı değildir. Du fait que sonrasındaki fiil çoğunlukla indicatif, de peur que sonrasındaki fiil ise subjonctif olur. Cümleyi kurmadan önce olayın gerçek mi, yoksa korkulan bir ihtimal mi olduğunu belirlemek doğru seçimi kolaylaştırır.
Örnek
Du fait que les négociations ont échoué, les entreprises ont suspendu leurs investissements. “Müzakereler başarısız olduğu için şirketler yatırımlarını askıya aldı.” Les entreprises ont suspendu leurs investissements de peur que la situation ne devienne plus instable. “Şirketler, durumun daha istikrarsız hâle gelmesinden korktukları için yatırımlarını askıya aldı.” İlk cümlede neden gerçekleşmiştir; ikinci cümlede ise korkulan sonucu önleme düşüncesi vardır.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: De peur que sonrasına her zaman olumsuzluk bildiren ne yazılır ve bu ne Türkçedeki “değil” anlamındadır. Doğrusu: Buradaki ne çoğu zaman ne explétif olarak kullanılır ve tek başına gerçek olumsuzluk kurmaz. Güncel ve daha sade kullanımda bu unsur bazı cümlelerde düşebilir; ancak resmî dilde görülmesi yaygındır.
- Yanlış: Du fait que ve de peur que aynı şekilde “çünkü” anlamına gelir. Doğrusu: Du fait que gerçekleşmiş veya kabul edilen bir nedeni açıklar. De peur que ise istenmeyen, gerçekleşmesi kesinleşmemiş bir sonucu önleme korkusunu anlatır.
- Yanlış: De peur que sonrasında mutlaka indicatif kullanılır: de peur que les tarifs augmentent. Doğrusu: Standart ve resmî kullanımda bu bağlaçtan sonra subjonctif beklenir: de peur que les tarifs n’augmentent. Augmentent biçimi hem indicatif hem subjonctif için aynı görünebildiğinden, kipin işlevini bağlamdan anlamak gerekir.
- Yanlış: Du fait de ve du fait que birbirinin her durumda yerine kullanılabilir. Doğrusu: Du fait de sonrasında isim veya isim grubu gelir: du fait de la crise. Du fait que sonrasında özne ve çekimli fiil içeren bir yan cümle gelir: du fait que la crise s’est aggravée.
Bir adım ileri
Bir üst düzeyde bu yapılar, bien que, à condition que, à moins que ve sans que gibi subjonctif alan yapılarla birlikte incelenir. Ayrıca de peur que ile de crainte que arasındaki üslup farkı ve pour que ile amaç anlatımı karşılaştırılır. Ekonomi metinlerinde neden, amaç, koşul ve sonuç ilişkilerini tek bir paragrafta birleştirmek öğrenilir. Böylece yalnızca doğru bağlacı seçmek değil, bir kararın gerekçesini ve olası sonuçlarını tutarlı biçimde savunmak da mümkün olur.
Özet
Du fait que, gerçek veya kabul edilen bir nedeni açıklamak için kullanılır ve ardından genellikle indicatif gelir. De peur que, istenmeyen ve gerçekleşmesi kesinleşmemiş bir ihtimali önleme korkusunu anlatır ve çoğunlukla subjonctif ile kullanılır. En doğru seçimi yapmak için olayın gerçekleşmiş bir neden mi, yoksa gelecekteki bir risk mi olduğunu belirlemek gerekir.