Geçmiş dilek kipi, tamamlanmış bir eylemi başka bir duygu, değerlendirme, gereklilik veya kuşkuyla ilişkilendirir.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Geçmiş dilek kipinin anlamı
Fransızcada geçmiş dilek kipi, tamamlanmış bir eylemi bir duyguya, yargıya, gerekliliğe veya kuşkuya bağlar. Yapı, geçmişteki olayın ana cümledeki duygu ya da değerlendirmeden önce tamamlandığını gösterir; olayın mutlaka konuşma anından önce gerçekleşmiş olması gerekmez. Örneğin bir öğrencinin eski bir kararını değerlendirmesi bu konuya uygundur.
Bu yapı tek başına kullanılmaz; genellikle iki cümlecik arasında yer alır. Ana cümlede duygu veya değerlendirme bulunur, yan cümlede ise tamamlanmış eylem anlatılır. Türkçede çoğu zaman “... yapmış olmana üzülüyorum”, “... yapmış olmana seviniyorum” veya “... yapmış olman önemli” biçiminde karşılanır.
Örnek
Je regrette que tu aies refusé cette occasion. — Bu fırsatı reddetmiş olmana pişmanım. Je suis heureux que vous soyez venu à la cérémonie. — Törene gelmiş olmanıza sevindim.
2. Yapının kuruluşu: yardımcı fiil ve ortaç
Geçmiş dilek kipi, avoir veya être fiilinin şimdiki dilek kipiyle ve temel fiilin geçmiş ortaç hâliyle kurulur. Çoğu fiil avoir kullanır: que j'aie parlé, que tu aies compris, qu'ils aient choisi. Burada aie, aies ve aient biçimleri yaklaşık olarak “e”, “e” ve “e” diye telaffuz edilir.
Bazı geçişsiz fiiller ile dönüşlü fiiller être ile kurulur. Bu durumda geçmiş ortaç, temel yapılarda özneye göre cinsiyet ve sayıda uyum gösterir: qu'elle soit partie, qu'ils soient arrivés. Soit ve soient yaklaşık olarak “sua”ya yakın okunur; son harfler çoğu zaman belirgin biçimde söylenmez. Yazılı uyuma dikkat etmek gerekir.
Örnek
Il est dommage que tu n'aies pas appelé. — Aramamış olman yazık. Nous sommes ravis qu'elle soit arrivée à temps. — Onun zamanında varmış olmasına çok sevindik. Ils regrettent qu'ils soient partis si tôt. — Bu kadar erken ayrılmış olmalarına pişmanlar.
3. Hangi ifadelerden sonra kullanılır?
Geçmiş dilek kipi, kendisinden sonra normalde dilek kipini gerektiren ifadelerle kullanılır. Duygu bildiren je regrette que, je suis heureux que ve je suis désolé que; değerlendirme bildiren il est dommage que ve gereklilik bildiren il faut que bu gruba girer. Bu ifadelerden sonra olay ana cümledeki duruma göre daha önce tamamlanmışsa geçmiş dilek kipi seçilir.
Kip seçimi, zaman seçimiyle aynı şey değildir. Ana cümle şimdiki zamanda olabilir: Je suis content que tu aies réussi. Ana cümle geçmişte de olabilir: J'étais content que tu aies réussi. Her iki cümlede de başarı, değerlendirmeden önce gerçekleşmiş bir olay olarak görülür. Que tu aies réussi ifadesinde que yaklaşık “kı”, tu Fransızcadaki yuvarlak ünlüyle, aies ise “e” sesiyle okunur; Fransızca sesler Türkçedeki karşılıklarla bire bir örtüşmez.
Örnek
Je suis désolé que vous ayez attendu si longtemps. — Bu kadar uzun süre beklemiş olduğunuz için üzgünüm. Il est important que nous ayons compris le problème. — Sorunu anlamış olmamız önemli. Je doute qu'il ait dit la vérité. — Gerçeği söylemiş olduğundan şüpheliyim.
4. Pişmanlık ve yaşam projeleri
Kimlik, değerler ve yaşam projeleri konusunda insanlar geçmiş seçimlerini sık sık değerlendirir. Hangi okulu seçtiğimiz, bir fırsatı neden reddettiğimiz veya bir yakınımıza neden yardım edemediğimiz hakkında konuşurken bu yapı yararlı olur. Ancak geçmiş dilek kipi her zaman yalnızca pişmanlık anlatmaz; gurur, mutluluk, hayal kırıklığı veya kuşku da gösterebilir.
Geçmişte gerçekleşmeyen bir durumdan söz ederken, yapıdaki olumsuzluk yardımcı fiilin çevresine gelir: que je n'aie pas essayé. Özne ana cümleyle aynıysa çoğu zaman de ne pas avoir veya de ne pas être biçimindeki geçmiş zamanlı mastar kullanılır; bu yapı geçmiş dilek kipi değildir. Örneğin Je regrette de ne pas avoir accepté cette proposition. cümlesinde de ne pas avoir accepté geçmiş zamanlı mastardır. Farklı bir özneyle dilek kipi kullanılır: Je regrette que tu n'aies pas accepté cette proposition.
Örnek
Je regrette de ne pas avoir accepté cette proposition. — Bu teklifi kabul etmemiş olmama pişmanım. Je suis fier d'avoir continué malgré les difficultés. — Zorluklara rağmen devam etmiş olmakla gurur duyuyorum. J'aurais aimé que mes amis aient compris ma décision. — Arkadaşlarımın kararımı anlamış olmasını isterdim.
5. Konuşma ve yazmada gerçek kullanım
Bu yapı, resmî ve yarı resmî konuşmalarda, kişisel mektuplarda, günlüklerde ve bir olayın sonuçlarını tartışırken kullanılır. Bir aile fotoğrafı üzerinden konuşan öğrenci, yalnızca kişileri tanıtmakla kalmaz; geçmişteki seçimlerin bugünkü kimliğini nasıl etkilediğini de anlatabilir. Böylece dil, anı anlatımından değer ve sorumluluk tartışmasına geçer.
Konuşurken önce ana duyguyu, sonra geçmiş eylemi söylemek kolay bir yöntemdir. Farklı bir özneyle şu kalıp işe yarar: Je regrette que... + özne + avoir veya être yardımcı fiilinin dilek kipi + geçmiş ortaç. Özne ana cümleyle aynıysa Je regrette d'avoir... kalıbı daha sık kullanılır. Bir sınıf arkadaşına soru sorarken Quel choix regrettes-tu d'avoir fait? denebilir. Cevapta gerekirse neden açıklanır: Je regrette d'avoir refusé, parce que cette expérience aurait changé mon projet.
Örnek
A: Quel choix regrettes-tu d'avoir fait? — A: Hangi seçimi yapmış olmana pişmansın? B: Je regrette d'avoir abandonné ce projet trop vite. — B: Bu projeyi çok çabuk bırakmış olmama pişmanım. A: Pourquoi? — A: Neden? B: Parce que cette expérience aurait pu m'aider à mieux connaître mes capacités. — B: Çünkü bu deneyim, yeteneklerimi daha iyi tanımama yardımcı olabilirdi.
6. Benzer yapılarla karşılaştırma ve telaffuz
Geçmiş dilek kipi ile geçmiş zamanın göstergesi aynı değildir. Tu as oublié le rendez-vous. cümlesi yalnızca bir olguyu bildirir: Randevuyu unuttun. Je regrette que tu aies oublié le rendez-vous. cümlesi ise bu olaya karşı konuşanın pişmanlık veya üzüntüsünü gösterir. Birincide temel bilgi, ikincide tutum ve değerlendirme öne çıkar.
Bir başka önemli ayrım da avoir ve être seçimidir. J'ai réussi gösterge kipindeki geçmiş zamandır; que j'aie réussi ise dilek kipinde tamamlanmış bir eylemi gösterir. Je suis parti ile que je sois parti arasında da aynı fark vardır. Öğrenci, önce bağlaç veya ifade dilek kipi gerektiriyor mu diye düşünmeli, sonra yardımcı fiili ve geçmiş ortacı seçmelidir.
Örnek
Tu as pris une bonne décision. — İyi bir karar verdin. Je suis heureux que tu aies pris cette décision. — Bu kararı vermiş olmana sevindim. Elle est partie hier. — O dün ayrıldı. Je regrette qu'elle soit partie hier. — Onun dün ayrılmış olmasına pişmanım.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Geçmiş dilek kipi, geçmişteki her fiilde kullanılır. Doğrusu: Bu kip yalnızca dilek kipini gerektiren bir yapıdan sonra kullanılır. Ana cümlede duygu, değerlendirme, gereklilik veya kuşku yoksa çoğu zaman gösterge kipi gerekir.
- Yanlış: Je regrette que tu as oublié. doğrudur. Doğrusu: Duygu bildiren je regrette que ifadesinden sonra dilek kipi gerekir: Je regrette que tu aies oublié. — Unutmuş olmana pişmanım.
- Yanlış: Geçmiş dilek kipinde her zaman avoir kullanılır. Doğrusu: Bazı fiiller être ile kurulur ve geçmiş ortaç özneyle uyum gösterir: qu'elle soit arrivée, qu'ils soient partis.
- Yanlış: Türkçedeki “-miş” görülen her yerde Fransızcada geçmiş dilek kipi kullanılır. Doğrusu: Türkçedeki zaman eki tek başına kip seçimini belirlemez. Fransızcada önce ana yapının dilek kipi gerektirip gerektirmediğine, sonra olayın tamamlanmış olup olmadığına bakılır.
- Yanlış: Olumsuzluk geçmiş ortacın önüne gelir. Doğrusu: Olumsuzluk yardımcı fiili çevreler: que je n'aie pas compris. “Anlamamış olmam” anlamındaki yapı böyle kurulur.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu konu, geçmişte gerçekleşmemiş veya gerçekleşmesi istenen durumlarla daha ayrıntılı biçimde karşılaştırılabilir. Öğrenciler j'aurais aimé que, je voudrais que ve koşul cümleleriyle pişmanlık ile gerçekleşmemiş dileği ayırmayı öğrenebilir. Ayrıca edebî metinlerde ve resmî yazışmalarda dilek kipinin üslup değerini inceleyebilirler. Bir sonraki adım, aynı olay için gösterge, dilek ve koşul kiplerinin konuşanın tutumunu nasıl değiştirdiğini karşılaştırmalı olarak yazmaktır.
Özet
Geçmiş dilek kipi, tamamlanmış bir eylemi duygu, değerlendirme, gereklilik veya kuşkuyla ilişkilendirir. avoir ya da être fiilinin şimdiki dilek kipi ile geçmiş ortaçtan oluşur ve être kullanılan temel yapılarda uyum görülür. Doğru kullanım için önce dilek kipini gerektiren ifadeyi, sonra yardımcı fiili ve geçmiş ortacı belirlemek gerekir. Özne ana cümleyle aynı olduğunda kullanılan d'avoir veya d'être yapılarının ise geçmiş dilek kipi değil, geçmiş zamanlı mastar olduğu unutulmamalıdır.