Belirsiz miktarda yiyecek ve içecek isterken Fransızcada du, de la, de l' ve des partitif artikellerini kullanırız.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Partitif artikel nedir ve alışverişte neden vardır?
CEFR A1 can-do hedefi şudur: Belirsiz miktardaki yiyecek ve içecekleri partitif artikel ile isteyebilirim. Türkçede ‘biraz elma’ veya ‘elma alıyorum’ artikelsiz durur; Fransızcada ise isim çoğu zaman artikelsiz bırakılmaz. Eril tekilde du (telaffuz: dü), dişil tekilde de la (dö la), ünlüyle başlayan tekilde de l' (dö l), çoğulda des (de) gelir. Anlam ‘o yiyeceğin bir kısmı’dır; tezgâhın hepsini değil, bir miktarını istediğinizi söyler.
Konu dünyada neredeyse her zaman pazar, mutfak ve tartı görselleriyle öğretilir. Öğretmen meyveyi işaret eder, öğrenciden Je voudrais des pommes (Biraz elma isterim) demesini bekler. Belirli artikel ile karıştırmayın: le pain ‘bahsettiğimiz o ekmek’tir, du pain ise ‘biraz ekmek’tir. Alışverişte somut bir somunu değil bir miktarı kastettiğiniz için partitif doğal seçimdir.
Partitif, Eski Fransızcada de ile belirli artikelin birleşmesinden gelir; du aslında de + le demektir. Günlük hayatta kahvaltıda du café, öğle yemeğinde de la salade dersiniz. Şimdilik ‘biraz’ anlamının artikel seçimine bağlı olduğunu tutun; miktar sözcükleri bir sonraki bölümde bu tabloyu değiştirecektir.
Örnek
Au marché. (Pazarda.) Satıcı: Bonjour, vous désirez ? (Merhaba, ne arzu edersiniz?) Müşteri: Bonjour, je voudrais des oranges, s'il vous plaît. (Merhaba, biraz portakal isterim, lütfen.) Telaffuz: des oranges = de zoranj; je voudrais = jö vudre; s'il vous plaît = sil vu ple.
Formlar: du, de la, de l', des
du eril tekil yiyecekler içindir: du pain (dü pen, biraz ekmek), du fromage (dü fromaj, biraz peynir), du beurre (dü bör, biraz tereyağı), du lait (dü le, biraz süt), du riz (dü ri, biraz pirinç), du jambon (dü jambon, biraz jambon), du chocolat (dü şokola, biraz çikolata). de la dişil tekil içindir: de la viande (dö la viyand, biraz et), de la confiture (dö la konfitür, biraz reçel), de la salade (dö la salad, biraz salata), de la soupe (dö la sup, biraz çorba).
Ünlü veya sessiz h ile başlayan tekilde de l' gelir: de l'eau (dö lo, biraz su), de l'huile (dö lüil, biraz yağ). Çoğul sayılabilen yiyeceklerde des kullanılır: des pommes (de pom), des tomates (de tomat), des œufs (de zö), des olives (de zoliv). A1’de cinsiyeti sözcükle birlikte ezberlemek şarttır; yanlış artikel cümleyi bozar.
Somut olay: Öğrenci fırına girip yalnızca pain derse satıcı eksik duyar. Je voudrais du pain dediğinde ‘biraz ekmek’ anlaşılır. Peynir tezgâhında Je voudrais du fromage hem nazik hem yeterlidir. Partitif ‘hepsini’ değil ‘bir kısmını’ ister; bu yüzden tartı sahnesinin dilidir.
Örnek
Kalıp: Je voudrais + partitif + yiyecek. Örnek: Je voudrais du fromage et du pain. (Biraz peynir ve biraz ekmek isterim.) Telaffuz: jö vudre dü fromaj e dü pen.
Miktar sözcüklerinden sonra yalnızca de
A1’de miktar için şu kalıplar yeter: un kilo de (en kilo dö), deux kilos de, un litre de (en litr dö), une bouteille de (ün butey dö), un paquet de (en pake dö), deux cents grammes de (dö san gram dö), un peu de (en pö dö). Bu ifadelerden sonra du, de la veya des gelmez; sade de gelir. Doğru: un kilo de pommes. Yanlış tuzak: un kilo des pommes.
Neden de? Miktar sözcüğü zaten ‘ne kadar’ı söyler. un litre de lait (bir litre süt), un paquet de riz (bir paket pirinç), une bouteille d'eau (bir şişe su; ünlüden önce d'). Etikette 500 g görseniz bile konuşurken ya du riz ya da un paquet de riz dersiniz; sayı veya ölçü verdiğiniz anda de kuralı işler.
Dünyada kural ‘quantity + de + noun’ diye öğretilir. Türk öğrenciler ‘bir kilo’yu Türkçe gibi düşünüp artikeli unutur ya da des ekler. Ezber cümle: Miktar varsa de; miktar yoksa partitif. Je voudrais un kilo de fromage. ile Je voudrais du fromage. aynı şey değildir: biri ölçülüdür, öteki ‘biraz’dır.
Örnek
À l'épicerie. (Bakkalda.) Je voudrais un litre de lait et un kilo de pommes, s'il vous plaît. (Bir litre süt ve bir kilo elma isterim, lütfen.) Telaffuz: en litr dö le e en kilo dö pom.
Fırında kısa diyalog: baget ve ekmek
Fırın la boulangerie (la bulanri) A1’in klasik sahnesidir. Baget çoğu zaman sayılır: une baguette (ün baget), deux baguettes. Dilim veya yuvarlak ekmek için partitif devreye girer: du pain. Müşteri dilimleri işaret edip Je voudrais du pain, s'il vous plaît. diyebilir. Tartı varsa miktar kalıbı gelir: deux cents grammes de pain (iki yüz gram ekmek).
Kısa diyalog yeter: selam, istek, teşekkür. Bonjour (bonjur), je voudrais (jö vudre), s'il vous plaît (sil vu ple), merci (mersi), au revoir (o rövuar). Fırıncı C'est tout ? (se tu, hepsi bu mu?) diye sorabilir. Cevap: Oui, c'est tout. veya Et du beurre aussi. (Ve biraz tereyağı da.) Bu sahne hem partitifi hem nezaketi pekiştirir.
Sık durum: Öğrenci je veux pain der; artikel yoktur ve kaba kaçabilir. je voudrais A1’de hem nazik hem kalıplaşmıştır. Dilimlenmiş baget için une baguette, yuvarlak ekmek için du pain güvenlidir. Hedef, tezgâh karşısında duraksamadan bir cümle kurmaktır.
Örnek
Diyalog: Müşteri: Bonjour, je voudrais une baguette et du pain, s'il vous plaît. (Merhaba, bir baget ve biraz ekmek isterim, lütfen.) Fırıncı: Voilà. C'est tout ? (Buyurun. Hepsi bu mu?) Müşteri: Oui, merci. Au revoir. (Evet, teşekkürler. Hoşça kalın.)
Un peu de ile ‘biraz’ demek
Türkçedeki ‘biraz’ çoğu zaman un peu de (en pö dö) ile karşılanır. Bu da bir miktar ifadesidir; ardından sade de gelir, du gelmez. un peu de fromage (biraz peynir), un peu de pain (biraz ekmek), un peu de lait (biraz süt); ünlüden önce un peu d'eau (biraz su), un peu d'huile (biraz yağ), un peu d'olives (biraz zeytin). Telaffuz: en pö dö fromaj; en pö do; en pö doliv.
Resimdeki tartı sahnesi tam bu can-do içindir: müşteri kavanozun hepsini değil bir miktarı ister. Güvenli cümleler: Je voudrais un peu d'olives, s'il vous plaît. veya Deux cents grammes d'olives, s'il vous plaît. Satıcı Comme ça ? (Böyle mi?) diye gösterebilir. Fiyat soracaksanız C'est combien, s'il vous plaît ? (Ne kadar, lütfen?) yeter.
Sınıfta bu sahne rol oyunuyla işlenir; cümle kısa tutulur çünkü A1 uzun açıklama beklemez. Yanlış: un peu du fromage. Doğru: un peu de fromage. Bu ayrım, ileride olumsuz cümledeki pas de yapısına da zemin hazırlar.
Örnek
Sahne: Satıcı zeytinleri tartar. Müşteri: Bonjour, un peu d'olives, s'il vous plaît. (Merhaba, biraz zeytin, lütfen.) Satıcı: Comme ça ? (Böyle mi?) Müşteri: Oui, c'est parfait. Merci. (Evet, mükemmel. Teşekkürler.)
Telaffuz, nezaket ve listenizi sesli okumak
Partitifler kısa olduğu için konuşmada yutulur gibi duyulur. du = dü, de la = dö la, des = de, de l'eau = dö lo. Je voudrais du pain akıcı söylenince jö vudre dü pen olur; Fransız u Türkçedeki ü’ye yakındır, r boğaza yakındır. s'il vous plaît sil vu ple diye bağlanır. Her gün beş cümleyi sesli tekrar etmek, kural listesini ezberlemekten daha çabuk yerleşir.
Nezaket alışverişin parçasıdır. Bonjour ile girmek, s'il vous plaît ile istemek, merci ve au revoir ile çıkmak Fransız günlük hayatının ritmidir. Partitif bu ritmin içinde kaybolur: kimse size gramer düzeltmez ama je voudrais du fromage doğal, je voudrais fromage eksik durur. Dünyada ünite şarkı, sınıf marketi ve alışveriş listesiyle öğretilir.
Türkçe kaynaklı duraksama şudur: Cümlede artikel yokmuş gibi düşünmek. Alışverişte ‘biraz X’ ya partitiftir ya da miktar + de’dir. Bu iki yolu ayırt ettiğiniz anda A1 hedefi tamamlanır. Bir üst düzeyde olumsuzluk ve en zamiri gelecektir; şimdilik olumlu kısa istek yeter.
Örnek
Alışveriş listesi: du pain, de la confiture, du beurre, du café, de l'eau, des pommes, un litre de lait, un peu de fromage. (biraz ekmek, biraz reçel, biraz tereyağı, biraz kahve, biraz su, elma, bir litre süt, biraz peynir.) Her sabah bu listeyi sesli okuyun.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Türkçedeki gibi artikelsiz pain veya fromage demek yeter. Doğrusu: Belirsiz miktarda du pain, du fromage denir; A1 alışveriş cümlesinde isim genellikle artikelsiz bırakılmaz.
- Yanlış: un kilo du fromage veya un kilo des pommes demek. Doğrusu: Miktar sözcüğünden sonra sade de gelir: un kilo de fromage, un kilo de pommes.
- Yanlış: Su için de la eau veya du eau demek. Doğrusu: Ünlüyle başladığı için de l'eau denir; un peu d'eau ve une bouteille d'eau da aynı kesme işaretini alır.
- Yanlış: Çoğul yiyecekte de du veya de la kullanmak. Doğrusu: Çoğulda des kullanılır: des tomates, des œufs, des olives.
- Yanlış: un peu du lait veya her isteği je veux ile kurmak. Doğrusu: Doğrusu un peu de lait ve alışverişte nazik kalıp je voudrais + partitif veya miktar + de.
Bir adım ileri
A2’de aynı konu genişler: olumsuz cümlede partitif de veya d' olur, örneğin Je ne veux pas de fromage. Miktarı tekrar etmemek için en zamiri gelir: J'en voudrais un kilo. beaucoup de, assez de, trop de gibi zarflar eklenir. Restoran siparişi ve kısa tarif metinlerinde partitif daha uzun cümlelerde çıkar. Şimdilik olumlu, kısa istek cümlelerini otomatikleştirin; A2 o temelin üzerine kurulur.
Özet
Belirsiz miktar için du, de la, de l', des kullanılır; ölçü veya un peu varsa yalnızca de gelir. Alışverişte Je voudrais ... s'il vous plaît A1 can-do hedefidir. Cinsiyeti, ünlü kuralını ve telaffuzu listeyle her gün tekrarlayın.