Çince’de 还是 (háishi) genellikle soru içinde iki veya daha fazla seçenekten birini seçtirmek, 或者 (huòzhě) ise çoğunlukla bildirme cümlesinde seçenekleri veya olasılıkları belirtmek için kullanılır.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
İki seçenekli sorularda 还是
还是 (háishi), bir kişiye iki veya daha fazla seçenek arasından hangisini istediğini sormak için kullanılır. En temel kalıp A 还是 B？ biçimindedir. Türkçedeki “A mı, B mi?” anlamına gelir. Örneğin 你喝茶还是咖啡？ (Nǐ hē chá háishi kāfēi?) — Çay mı, kahve mi içiyorsun?
Bu soruya cevap verirken genellikle seçtiğimiz seçeneği söyleriz. 我喝茶。 (Wǒ hē chá.) — Çay içiyorum. veya 我想吃面条。 (Wǒ xiǎng chī miàntiáo.) — Noodle yemek istiyorum. denebilir. Her iki seçeneği de istemiyorsak 两个都不想要。 (Liǎng ge dōu bù xiǎng yào.) — İkisini de istemiyorum. diyebiliriz.
Örnek
你要牛肉面还是鸡肉面？ (Nǐ yào niúròu miàn háishi jīròu miàn?) — Sığır etli noodle mı, tavuklu noodle mı istiyorsun? 我要鸡肉面。 (Wǒ yào jīròu miàn.) — Tavuklu noodle istiyorum. Burada garson, müşteriden iki yemekten birini seçmesini beklediği için 还是 (háishi) kullanılmıştır.
或者 ile seçenekleri belirtme
或者 (huòzhě), çoğunlukla bildirme cümlelerinde “veya” anlamı verir. Konuşan kişi iki seçeneği sunar, birinin seçilebileceğini veya seçeneklerden birinin mümkün olduğunu belirtir. Örneğin 我想吃鱼或者鸡肉。 (Wǒ xiǎng chī yú huòzhě jīròu.) — Balık veya tavuk yemek istiyorum.
Bu yapı önerilerde de kullanılır. 我们可以吃米饭或者面条。 (Wǒmen kěyǐ chī mǐfàn huòzhě miàntiáo.) — Pilav veya noodle yiyebiliriz. Burada doğrudan “hangisini seçiyorsun?” sorusu sorulmadığı için 或者 (huòzhě) uygundur. Günlük konuşmada bazen daha kısa ve doğal biçimde yalnızca seçenekleri sıralamak da mümkündür.
Örnek
Bir arkadaşına akşam yemeği için seçenek sunuyorsun: 晚上我们吃火锅或者面条吧。 (Wǎnshang wǒmen chī huǒguō huòzhě miàntiáo ba.) — Akşam hot pot veya noodle yiyelim. Bu bir seçim sorusu değil, bir öneridir; bu yüzden 或者 (huòzhě) kullanılmıştır.
Soru ve cevap arasındaki fark
Aynı iki yemek, soruda ve bildirme cümlesinde farklı bağlaçlarla anlatılabilir. Garson 你要米饭还是面条？ (Nǐ yào mǐfàn háishi miàntiáo?) — Pilav mı, noodle mı istiyorsun? diye sorar. Müşteri kararsızsa 我要米饭或者面条。 (Wǒ yào mǐfàn huòzhě miàntiáo.) — Pilav veya noodle istiyorum. diyebilir; ancak bu cevap seçimi netleştirmez.
Gerçek bir siparişte müşteri çoğunlukla kararını net söyler: 我要面条。 (Wǒ yào miàntiáo.) — Noodle istiyorum. Karar vermediyse 我还不知道。 (Wǒ hái bù zhīdào.) — Henüz bilmiyorum. veya 我还没决定。 (Wǒ hái méi juédìng.) — Henüz karar vermedim. diyebilir. Böylece garson, müşterinin henüz seçim yapmadığını anlar.
Örnek
Kısa diyalog: 服务员：你喝可乐还是茶？ (Fúwùyuán: Nǐ hē kělè háishi chá?) — Garson: Kola mı, çay mı içersiniz? 客人：我喝茶。 (Kèrén: Wǒ hē chá.) — Müşteri: Çay alayım. 服务员：好的。 (Fúwùyuán: Hǎo de.) — Garson: Tamam. İlk cümle seçim sorusudur; cevapta yalnızca seçilen içecek söylenir.
Pilav yerine noodle istemek
Restoranda bazen yalnızca iki yemek arasından seçim yapmayız; siparişte değişiklik de isteriz. Bu durumda 可以……吗？ (Kěyǐ ... ma?) — “... olabilir mi?” kalıbı kullanılabilir. Örneğin 可以不要米饭，要面条吗？ (Kěyǐ bú yào mǐfàn, yào miàntiáo ma?) — Pilav olmasın, noodle olsun, olabilir mi? anlamındadır.
Müşteri iki seçenek arasında doğrudan seçim sorarsa 你要米饭还是面条？ (Nǐ yào mǐfàn háishi miàntiáo?) — Pilav mı, noodle mı istiyorsun? denebilir. Burada iki alternatif arasında doğrudan seçim sorulduğu için 还是 (háishi) kullanılır. Değişiklik isteğine verilen cevap 可以。 (Kěyǐ.) — Olur. veya 不可以。 (Bù kěyǐ.) — Olmaz. olabilir.
example
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Her “veya” anlamında mutlaka 或者 (huòzhě) kullanılır. Doğrusu: Seçim sorularında genellikle 还是 (háishi) kullanılır: 你喝茶还是咖啡？ (Nǐ hē chá háishi kāfēi?) — Çay mı, kahve mi içiyorsun? Bildirme cümlesinde seçenek belirtirken ise çoğunlukla 或者 (huòzhě) kullanılır.
- Yanlış: Soruda 或者 (huòzhě) kullanmak her zaman tamamen yanlıştır. Doğrusu: Başlangıç düzeyinde temel kural, doğrudan seçim sorularında 还是 (háishi) kullanmaktır. 或者 (huòzhě) bazı konuşma bağlamlarında soru içinde de duyulabilir; ancak A2 düzeyinde güvenli ve doğal seçim sorusu kalıbı A 还是 B？ biçimidir.
- Yanlış: Çince soruya cevap verirken iki seçeneği de yeniden söylemek zorunludur. Doğrusu: Çoğu zaman yalnızca seçilen ürünü söylemek yeterlidir: 我要茶。 (Wǒ yào chá.) — Çay istiyorum. İki ürünü de istiyorsak 两个都要。 (Liǎng ge dōu yào.) — İkisini de istiyorum. diyebiliriz.
- Yanlış: 还是 (háishi) ve 或者 (huòzhě) aynı şekilde telaffuz edilir. Doğrusu: İki kelimenin sesleri ve tonları farklıdır. 还是 (háishi) yaklaşık “hay-şı”, 或者 (huòzhě) ise yaklaşık “huo-cı” şeklinde söylenir; pinyin ton işaretleri gözden kaçırılmamalıdır.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta bu konu, yalnızca iki seçenekle sınırlı kalmadan daha uzun öneri ve karar cümlelerine genişler. Öğrenciler 要不……？ (Yàobù ...?) — “... olsa nasıl?” gibi öneri kalıplarını ve neden belirten basit cevapları öğrenebilir. Ayrıca menüde malzeme değiştirme, alerji belirtme ve miktar isteme gibi işlevler de eklenir. Böylece öğrenci sadece seçenek sormakla kalmaz, siparişi ayrıntılı biçimde düzenleyebilir.
Özet
Doğrudan iki seçenek arasında soru sorarken temel bağlaç 还是 (háishi)’dir. Bildirme cümlesinde seçenek veya olasılık belirtirken çoğunlukla 或者 (huòzhě) kullanılır. Restoranda doğru soru, kısa cevap ve uygun telaffuz birlikte kullanıldığında sipariş vermek daha kolay olur.