Hafta sonu sohbetlerinde geçmiş zamanda yaptıklarımızı anlatmak için مَاذَا فَعَلْتَ؟ (mâzâ faalta?) sorusunu sorar ve uygun geçmiş zaman fiilleriyle cevap veririz.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
1. Sohbete başlama: Hafta sonu ne yaptın?
Hafta sonu sohbetine kısa bir selamlaşmayla başlayabiliriz. Ardından karşımızdaki kişiye مَاذَا فَعَلْتَ؟ (mâzâ faalta?) diyerek Ne yaptın? anlamında bir soru sorarız. Bu soru erkek bir kişiye yöneltilir; kız bir kişiye sorarken مَاذَا فَعَلْتِ؟ (mâzâ faalti?) denir.
Soruyu cevaplarken özne çoğunlukla fiilin içinde anlaşılır. ذَهَبْتُ إِلَى الْحَدِيقَةِ. (zehebtü ilel-hadîkati.) cümlesi Parka gittim demektir. Sohbeti sürdürmek için وَأَنْتَ؟ (ve ente?) yani Ya sen? ifadesini kullanabiliriz.
Örnek
Somut örnek: Öğrenci A مَرْحَبًا! مَاذَا فَعَلْتَ فِي عُطْلَةِ نِهَايَةِ الْأُسْبُوعِ؟ (merhaben! mâzâ faalta fî utleti nihâyetil-usbû'i?) der. Öğrenci B مَرْحَبًا! ذَهَبْتُ إِلَى الْحَدِيقَةِ. وَأَنْتَ؟ (merhaben! zehebtü ilel-hadîkati. ve ente?) diye cevap verir. Böylece konuşma hem selamlaşma hem de geçmişte yapılan bir etkinlik üzerinden ilerler.
2. Geçmiş zamanda fiil kurma
Arapçada geçmiş zaman, bitmiş bir olayı anlatmak için kullanılır. Birinci tekil kişi olan ben ile birçok fiil, ـْتُ (-tü) ekiyle kurulur: كَتَبْتُ (ketebtü) yazdım, قَرَأْتُ (kara'tü) okudum ve لَعِبْتُ (laibtü) oynadım. Fiilin başındaki ve ortasındaki kısa sesleri doğru söylemeye dikkat etmeliyiz.
Erkek bir kişiye yöneltilen geçmiş zaman fiilinde çoğu zaman ـْتَ (-te) sonu görülür: ذَهَبْتَ (zehepte) gittin ve شَاهَدْتَ (şâhedte) izledin. Kız bir kişiye hitap ederken son ses değişir: ذَهَبْتِ (zehepti) gittin ve شَاهَدْتِ (şâhedti) izledin. Türkçede özne genellikle ayrı söylenebilir; Arapçada ise bu ek, özne hakkında önemli bilgi verir.
Aşağıdaki örnekte geçmiş zaman eklerinin kişi anlamını nasıl değiştirdiği gösterilmiştir.
Örnek
Çözümlü örnek: Anlam Ne yaptım? ise özne ben olduğundan fiil قَرَأْتُ (kara'tü) olur. Anlam Ne yaptın? ve konuşulan kişi erkek ise قَرَأْتَ (kara'te) kullanılır. Konuşulan kişi kız ise قَرَأْتِ (kara'ti) denir. Tam cümleler şöyledir: قَرَأْتُ كِتَابًا. (kara'tü kitâben.) Bir kitap okudum. قَرَأْتَ كِتَابًا. (kara'te kitâben.) Bir kitap okudun.
3. Zaman ve etkinlik ayrıntısı verme
Geçmişteki olayı daha anlaşılır yapmak için gün ve zaman ifadeleri ekleyebiliriz. يَوْمَ السَّبْتِ (yevmes-sebti) cumartesi günü, يَوْمَ الْأَحَدِ (yevmel-ehadi) pazar günü ve فِي الْمَسَاءِ (fil-mesâi) akşamleyin anlamına gelir. Bu ifadeler cümlenin başında ya da sonunda bulunabilir.
Etkinliği anlatırken yer veya kişi bilgisi de eklenebilir. زُرْتُ جَدِّي. (zürtü ceddî.) Büyükbabamı ziyaret ettim; شَرِبْتُ الْقَهْوَةَ مَعَ أَبِي. (şeribtül-kahvete mea ebî.) Babamla kahve içtim demektir. Birden fazla olayı bağlamak için ثُمَّ (sümme) sonra ve وَ (ve) ve kelimelerini kullanırız.
Aşağıdaki örnekte zaman ifadesi ve olay sıralama bağlacı birlikte kullanılmıştır.
Örnek
Somut metin örneği: يَوْمَ السَّبْتِ ذَهَبْتُ إِلَى السُّوقِ، ثُمَّ زُرْتُ جَدِّي. (yevmes-sebti zehebtü iles-sûki, sümme zürtü ceddî.) Cumartesi günü pazara gittim, sonra büyükbabamı ziyaret ettim. Burada iki tamamlanmış olay vardır ve ثُمَّ (sümme) kelimesi olayların sırasını gösterir.
4. Soru sorma ve kısa cevap verme
Sohbette yalnızca Ne yaptın? sorusu kullanılmaz. أَيْنَ ذَهَبْتَ؟ (eyne zehepte?) Nereye gittin?, مَعَ مَنْ ذَهَبْتَ؟ (mea men zehepte?) Kiminle gittin? ve هَلْ شَاهَدْتَ فِيلْمًا؟ (hel şâhedte filmen?) Bir film izledin mi? soruları da sık kullanılır.
Evet-hayır sorularına نَعَمْ (neam) evet veya لَا (lâ) hayır ile başlanabilir. Olumsuz bir cevaptan sonra مَا ذَهَبْتُ إِلَى السُّوقِ. (mâ zehebtü iles-sûki.) Pazara gitmedim diyebiliriz. Kısa cevap vermek mümkün olsa da bir veya iki ek bilgi konuşmayı daha doğal hâle getirir.
Aşağıdaki kısa diyalogda soru, olumlu cevap ve ek bilgi verme birlikte gösterilmiştir.
Örnek
Kısa diyalog: مَاذَا فَعَلْتَ يَوْمَ الْأَحَدِ؟ (mâzâ faalta yevmel-ehadi?) Pazar günü ne yaptın? ذَهَبْتُ إِلَى الْمَقْهَى وَشَرِبْتُ الْقَهْوَةَ. (zehebtü ilel-mekhâ ve şeribtül-kahvete.) Kafeye gittim ve kahve içtim. هَلْ ذَهَبْتَ مَعَ أَخِيكَ؟ (hel zehepte mea ehîke?) Kardeşinle mi gittin? نَعَمْ، ذَهَبْتُ مَعَهُ. (neam, zehebtü meahu.) Evet, onunla gittim.
5. Geçmiş olayları düzenli anlatma
Bir hafta sonu anlatımını üç adımda düzenleyebiliriz: önce günü veya zamanı söyleriz, sonra yaptığımız etkinliği belirtiriz, son olarak yer veya kişi bilgisi ekleriz. Örneğin فِي يَوْمِ السَّبْتِ (fî yevmis-sebti) ifadesiyle başlayıp كَتَبْتُ فِي دَفْتَرِي. (ketebtü fî defterî.) Defterimde yazdım diyebiliriz. Bu düzen, kısa cümleleri birbirine bağlamayı kolaylaştırır.
Konuşurken önce Türkçe düşünüp her kelimeyi tek tek çevirmek yerine hazır kalıpları kullanmak daha etkilidir. مَاذَا فَعَلْتَ؟ (mâzâ faalta?), ذَهَبْتُ إِلَى... (zehebtü ilâ...) ve ثُمَّ... (sümme...) kalıpları bunun için yararlıdır. Söyleyiş çalışmasında تُ (-tü), تَ (-te) ve تِ (-ti) sonlarını karşılaştırarak tekrar yapmak gerekir.
Aşağıdaki kısa metin, geçmişteki olayları zaman sırasına göre düzenlemeye örnektir.
Örnek
Kısa metin: فِي يَوْمِ السَّبْتِ ذَهَبْتُ إِلَى الْحَدِيقَةِ مَعَ أَصْدِقَائِي. لَعِبْنَا كُرَةَ الْقَدَمِ، ثُمَّ جَلَسْنَا وَتَحَدَّثْنَا. (fî yevmis-sebti zehebtü ilel-hadîkati mea asdikâî. laibnâ küratel-kademi, sümme celesnâ ve tehaddesnâ.) Cumartesi günü arkadaşlarımla parka gittim. Futbol oynadık, sonra oturup konuştuk. Bu metin zaman, yer, etkinlik ve olay sırasını birlikte gösterir.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Geçmiş zamanda bütün kişiler için fiilin sonu aynı kalır. Doğrusu: Doğrusu, fiilin sonu kişiye göre değişebilir. ذَهَبْتُ (zehebtü) gittim, ذَهَبْتَ (zehepte) gittin erkek ve ذَهَبْتِ (zehepti) gittin kız anlamındadır.
- Yanlış: مَاذَا فَعَلْتَ؟ (mâzâ faalta?) sorusu yalnızca tek bir etkinlik için kullanılır. Doğrusu: Bu soru genel olarak hafta sonunda veya geçmişte ne yapıldığını sormak için kullanılır. Cevapta birden fazla etkinlik وَ (ve) veya ثُمَّ (sümme) ile bağlanabilir.
- Yanlış: Arapçada geçmiş zaman anlatırken her zaman ayrı bir ben veya sen zamiri söylemek gerekir. Doğrusu: Fiilin sonundaki ek çoğu zaman kişiyi gösterir. Bu nedenle ذَهَبْتُ (zehebtü) tek başına Gittim anlamına gelebilir; ayrıca أَنَا (enâ) demek zorunlu değildir.
- Yanlış: Türkçedeki -di ekini Arapçada her fiilin sonuna eklemek yeterlidir. Doğrusu: Arapçada geçmiş zaman fiilin kendi yapısıyla kurulur. Fiili sözlük biçiminden kişiye göre çekmek gerekir; Türkçe eki doğrudan Arapça kelimeye eklemek doğru değildir.
Bir adım ileri
Bir üst sınıfta geçmiş zaman anlatımı daha uzun metinlere ve farklı kişi çekimlerine taşınır. Öğrenciler yalnızca ben ve sen biçimlerini değil, o, biz ve onlar biçimlerini de kullanarak günlük veya tatil günlüğü yazabilir. Ayrıca geçmişte olan olaylarla devam eden veya gelecek olayları karşılaştırmaları beklenir. Bir sonraki adım, olayları zaman sırasına koyarak kısa bir anı ve karşılıklı konuşma oluşturmaktır.
Özet
Hafta sonu sohbetinde temel soru مَاذَا فَعَلْتَ؟ (mâzâ faalta?) ve cevabın merkezinde geçmiş zaman fiilleri bulunur. ـْتُ (-tü), ـْتَ (-te) ve ـْتِ (-ti) ekleri konuşanın veya dinleyenin kişisini anlamaya yardım eder. Gün, yer, kişi ve olay sırası bilgilerini ekleyerek kısa ama anlaşılır bir Arapça anlatım kurabiliriz.