İş ve kariyer Almancasında bir eylemin yürüyüşünü werden ile, eylemin bırakdığı sonucu sein ile edilgen anlatmak B2 düzeyinin can-do hedefidir.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Süreç edilgeni ve durum edilgeni nedir?
B2 öğrencisi işyerindeki bir sürecin nasıl yürüdüğünü ve iş bittikten sonra durumun ne olduğunu edilgen cümlelerle ayırt edebilir. Bu, CEFR can-do hedefidir: resmi dilde süreçleri ve sonuçları betimlemek. Almancada Vorgangspassiv (for-gangs-pa-sif) yardımcı fiil werden (ver-dın) ve Partizip II (par-ti-tsip tsay) ile kurulur; odak eylemin kendisidir. Zustandspassiv (tsu-ştant-pa-sif) ise sein (zayn) ve aynı Partizip II ile kurulur; odak artık duran sonuçtadır.
Dünya genelinde bu konu çoğu ders kitabında İngilizcedeki süreç edilgeni ile sonuç edilgeni karşıtlığı üzerinden öğretilir; Almanca da werden ve sein çiftini sunar. Laboratuvar örneğinde bir deneme wird durchgeführt (virt durh-ge-firt) denince süreç vurgulanır; ist durchgeführt (ist durh-ge-firt) denince deney tamamlanmış ve sonuç ortadadır. Günlük hayatta asansör kapısı, ofis kapısı veya bir projenin aşaması aynı mantıkla anlatılır. Yardımcı fiili güvenle seçmek, daha sonraki zaman ve kip fiili edilgenlerinden önce gelen temel adımdır.
Örnek
Das Experiment wird im Labor durchgeführt. Deney laboratuvarda yürütülüyor. (das ek-spe-ri-ment virt im la-bor durh-ge-firt) Süreç ön plandadır. Das Experiment ist durchgeführt. Deney yürütülmüş durumdadır. (ist durh-ge-firt) Sonuç hazırdır.
İş yerinde süreç edilgeni
İş hayatında Vorgangspassiv bir görevin kim tarafından yapıldığından çok, görevin nasıl işlediğini anlatır. Kalıp şudur: iş veya belge özne olur, ardından werden çekimi ve sonda Partizip II gelir. Şimdiki zamanda Der Vertrag wird unterschrieben. (der fer-traak virt un-ter-şri-bın) Sözleşme imzalanıyor. Geçmişte Der Vertrag wurde unterschrieben. (vur-dı) Sözleşme imzalandı. B2'de Perfekt edilgen ist unterschrieben worden (ist un-ter-şri-bın vor-dın) da vardır; buradaki worden süreç edilgeninin izidir ve düz sein ile karıştırılmamalıdır.
Kariyer planlamasında stajyer bir e-postada bu kalıbı kullanır. Yönetici: Wird die Bewerbung heute bearbeitet? (virt di be-ver-bung hoy-te be-ar-bay-tet) Başvuru bugün işleme alınıyor mu? Çalışan: Ja, sie wird gerade geprüft. (ya zi virt ge-ra-de ge-prüft) Evet, şu anda inceleniyor. Toplantı, vardiya ve proje takibinde süreç dili sık geçer. Türkçe yapılıyor veya yapıldı tek biçim verdiği için Almancada zamanı ve werden çekimini ayrıca oturtmak gerekir. Fail gerektiğinde von (fon) ile eklenir.
Örnek
Fiil prüfen (prü-fın: incelemek). Die Unterlagen werden geprüft. Belgeler inceleniyor. Die Unterlagen wurden geprüft. Belgeler incelendi. Die Unterlagen sind geprüft worden. Belgeler incelenmiş, süreç tamamlandı. Fail ile: Der Vertrag wird von der Managerin unterschrieben. Sözleşme yönetici tarafından imzalanıyor.
Tamamlanmış durum: Zustandspassiv
Zustandspassiv bir iş bittikten sonra ortaya çıkan durumu resmeder. Kalıp: özne + sein çekimi + Partizip II. Die Wand ist gestrichen. (di vant ist ge-ştri-hın) Duvar boyanmış durumdadır. Fırça artık hareket etmez; sonuç görünür. İş ilanında Die Stelle ist besetzt. (di şte-le ist be-zetst) Kadro doludur, başvuru kabul edilmiyor anlamına gelir. Die Tür ist geschlossen. (di tür ist ge-şlo-sın) Kapı kapalıdır. Bu cümleler fotoğraf gibidir: anlık bir sonuç anlatırlar.
İnşaat ve ofis tadilatında bu yapı çok doğaldır. Der Bau ist fertiggestellt. (der bau ist fer-tih-ge-ştelt) İnşaat tamamlanmıştır. Kariyer bağlamında Mein Lebenslauf ist aktualisiert. (mayn le-bens-lauf ist ak-tu-a-li-zirt) Özgeçmişim güncellenmiş durumdadır. Zustandspassiv ile fail nadiren eklenir çünkü önemli olan kim değil, hazır oluşudur. B2 öğrencisi bitmiş mi sorusuna sein + Partizip II ile cevap verir. Sıfat gibi önden kullanım ayrıdır: die gestrichene Wand boyanmış duvar; yüklemde ise Partizip II çekimlenmez.
Örnek
Süreç: Die Wand wird gestrichen. Duvar boyanıyor. Durum: Die Wand ist gestrichen. Duvar boyalıdır. Diyalog: Ist der Bericht schon geschrieben? (ist der be-riht şon ge-şri-bın) Rapor yazılmış durumda mı? Ja, er ist geschrieben. Er liegt auf dem Tisch. Evet, yazılmış durumda. Masada duruyor.
Süreç mi durum mu, nasıl seçilir?
Seçim kuralı basittir: gözünüz hareketi mi yoksa sonucu mu görüyor? Hareket ve işlem varsa werden; fotoğraf gibi duran sonuç varsa sein. Der Besprechungsraum wird gestrichen. (der be-şpre-hungs-raum virt ge-ştri-hın) Toplantı odası boyanıyor. Der Besprechungsraum ist gestrichen. Toplantı odası boyanmış durumdadır. Aynı Partizip II iki kapı açar; kapıyı yardımcı fiil seçer. Zaman sözcükleri de yardımcı olur: gerade (ge-ra-de: şu anda) çoğu kez süreçle, schon (şon: çoktan) durumla gider.
Sık pratik iş listesidir. Die Aufgaben werden erledigt. (di auf-ga-bın ver-dın er-le-dikt) Görevler yerine getiriliyor. Die Aufgaben sind erledigt. Görevler tamamlanmış durumdadır. Kariyer planında hedef yazarken durum dili güçlüdür: Das Zertifikat ist erreicht. Sertifika elde edilmiş durumdadır. Süreç dili ise planı anlatır: Das Zertifikat wird nächstes Jahr erworben. (virt nek-stes yar er-vor-bın) Sertifika gelecek yıl elde edilecek. İkisini karıştırmak, işin bitip bitmediğini yanlış duyurur. Resmi e-postada bu seçim, muhatabın takvimini doğrudan etkiler.
Örnek
Mini metin: Der Raum wird vor der Konferenz gereinigt. Um 9 Uhr ist er gereinigt. Oda konferanstan önce temizleniyor. Saat 9 da temizlenmiş durumdadır. (der raum virt for der kon-fe-rents ge-ray-nikt / um noyn ur ist er ge-ray-nikt)
Kariyer ve günlük iş diyalogları
Mutfak ve ofis aynı dil mantığını paylaşır. Yemek wird zubereitet (virt tsu-be-ray-tet) hazırlanıyor, süreçtir; ist zubereitet (ist tsu-be-ray-tet) tabakta duran sonuçtur. Kariyerde de bir dosya önce hazırlanır, sonra hazırdır. Staj diyaloğu: Wird der Praktikumsplatz noch ausgeschrieben? (virt der prak-ti-kums-plats noh aus-ge-şri-bın) Staj yeri hâlâ ilan ediliyor mu? Nein, die Stelle ist schon besetzt. (nayn di şte-le ist şon be-zetst) Hayır, kadro çoktan doludur. Bu iki cümle B2 can-do hedefını karşılar: süreç ve sonucu resmi konuşmada ayırmak.
Performans görüşmesi: Yönetici Werden die Ziele dieses Quartals noch erreicht? (ver-dın di tsi-le di-zes kvar-tals noh er-rayht) Bu çeyreğin hedeflerine hâlâ ulaşılıyor mu? Çalışan Zwei Ziele sind bereits erreicht. Das dritte Ziel wird noch bearbeitet. (tsvay tsi-le zint be-rayts er-rayht / das dri-te tsil virt noh be-ar-bay-tet) İki hedef zaten ulaşılmış durumdadır. Üçüncü hedef hâlâ işleniyor. Böylece hem biten hem süren iş netleşir. Özgeçmişte durum dili yaygındır: Die Ausbildung ist abgeschlossen. (di aus-bil-dung ist ap-ge-şlo-sın) Eğitim tamamlanmıştır. Başvuru metninde süreç dili ise stajın nasıl yürüdüğünü anlatır.
Örnek
Kısa metin: Das Mittagessen wird von den Köchen vorbereitet. Um 12 Uhr ist es vorbereitet und wird serviert. Öğle yemeği şefler tarafından hazırlanıyor. Saat 12 de hazır durumdadır ve servis ediliyor. (das mi-tak-e-sın virt fon den kö-hın for-be-ray-tet / um tsvölf ur ist es for-be-ray-tet unt virt zer-virt)
Türkçe konuşanların sık yaptığı hatalar
Türkçede imzalandı, hazırlandı, boyandı hem süreci hem sonucu taşıyabilir; Almanca bunları iki yardımcı fiile böler. En sık hata, bitmiş durum için werden kullanmak veya süren iş için sein demektir. Yanlış niyet şu anda imzalanıyor iken Der Vertrag ist unterschrieben demek, işi bitmiş gösterir. Süreçse wird unterschrieben, durumsa ist unterschrieben gerekir. İkinci hata: Perfekt edilgende worden unutulur. Der Antrag ist bearbeitet worden. (der an-trak ist be-ar-bay-tet vor-dın) Başvuru işleme alındı, süreç geçmişidir. worden yoksa cümle durum edilgenine kayar ve anlam değişir.
Üçüncü hata: durum edilgenine zorunlu fail eklemek. Die Tür ist von ihm geschlossen kulağa ağır gelir; durum cümlesinde fail çoğu kez düşer. Dördüncü hata: Türkçe sözdizimini kopyalayıp Partizip II yi başa almaktır. Almancada o parça sondadır: wird geprüft, ist geprüft. Beşinci hata: man (man) yapısı ile edilgeni eşitlemektir. Man prüft die Unterlagen. Belgeler incelenir; etken genel öznedir, edilgen değildir ama benzer iş görür. B2 de ikisini de tanımak, e-postada doğru seçmek gerekir. Telaffuzda da wird (virt) ile ist (ist) net ayrılmalıdır.
Örnek
Düzeltme. Niyet: rapor yazılmış durumda. Yanlış: Der Bericht wird geschrieben çünkü bu yazılıyor demektir. Doğru: Der Bericht ist geschrieben. Niyet: şu anda yazılıyor. Yanlış: Der Bericht ist geschrieben. Doğru: Der Bericht wird gerade geschrieben.
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Edilgen her zaman werden ile kurulur. Doğrusu: Süreç için werden + Partizip II, sonuç durumu için sein + Partizip II kullanılır.
- Yanlış: ist gemacht ile ist gemacht worden aynıdır. Doğrusu: İlki durum edilgenidir; ikincisi süreç edilgeninin Perfekt halidir ve worden süreci işaretler.
- Yanlış: Durum edilgeninde mutlaka von ile fail gerekir. Doğrusu: Zustandspassiv çoğunlukla failsizdir; önemli olan sonuçtur, yapan kişi değil.
- Yanlış: Türkçe yapıldı her zaman Almanca geçmiş süreç edilgenine çevrilir. Doğrusu: Bağlama bakılır: bitmiş görünüm varsa sein, olay anlatılıyorsa wurde veya ist ... worden seçilir.
- Yanlış: Yüklemdeki Partizip II sıfat gibi kişiye göre çekimlenir. Doğrusu: Edilgen yüklemde Partizip II değişmez; yalnızca werden veya sein kişiye ve zamana göre çekilir.
Bir adım ileri
Bir üst basamakta edilgen tüm zamanlara ve kip fiillerine yayılır: Der Antrag muss geprüft werden. Başvuru incelenmek zorundadır. Rapor dilinde man, sich lassen ve sein zu + mastar gibi edilgene yakın yapılar artar. Kariyer dosyasında süreç-durum ayrımı, proje raporlarında wurde umgesetzt ile ist umgesetzt farkına dönüşür. Dinlemede toplantı Almancası, işin bitip bitmediğini bu ayrıntıdan yakalamanızı ister.
Özet
Vorgangspassiv werden ile süreci, Zustandspassiv sein ile sonucu anlatır. İş ve kariyer metinlerinde bu seçim, bir işin devam mı ettiği yoksa tamam mı olduğunu netleştirir. Türkçe tek edilgen alışkanlığını bırakıp yardımcı fiile göre seçim yapmak B2 can-do hedefinin özüdür.