Günün bölümlerini, günlük işleri ve şimdiki zaman kalıplarını kullanarak kendi rutinini A1 düzeyinde sırayla anlatabilirsin.
Üyeler sınırsız test çözer, dersi dinler, Bir'e Bir ders alır ve ilerlemesini görür. Üye olmadan 20 dakika deneyebilirsin.
Günün bölümleri ve saat söylemek
A1 can-do hedefi şudur: Günün bölümlerini adlandırır ve bir işi saatle bağlarsın. Almancada altı temel dilim vardır: der Morgen (sabah; mor-gın), der Vormittag (öğleden önceki geç sabah; for-mi-tak), der Mittag (öğle; mit-tak), der Nachmittag (öğleden sonra; nah-mit-tak), der Abend (akşam; a-bınt) ve die Nacht (gece; naht). Tam saat için kalıp um ... Uhr şeklindedir: um sechs Uhr (saat altıda; um zeks uır), um sieben Uhr (saat yedide; um zi-bın uır). İlk adımda tam saat yeter; halb ve çeyrek daha sonra gelir.
Günün dilimiyle konuşurken am kullanılır: am Morgen, am Nachmittag, am Abend. Gece ayrı kalıptır: in der Nacht. Türkçede 'saat yedide' tek parçadır; Almancada tam saat um, dilim ise am ister. Resimdeki alarm bu ayrımı somutlar: cihaz um sieben Uhr çalar, olay am Morgen geçer. Soru kısadır: Wann stehst du auf? (Ne zaman kalkarsın; van şte:st du auf). Kısa cevap yeter: Um sieben Uhr.
Örnek
Ayşe sorar: Wann stehst du auf? (Ne zaman kalkarsın?) Can: Ich stehe um sieben Uhr auf. Am Morgen bin ich müde. (Saat yedide kalkarım. Sabah yorgunum.) um sieben Uhr saati, am Morgen dilimi gösterir.
Sabah kalkmak ve kahvaltı etmek
Sabahın çekirdek fiili aufstehen (kalkmak; auf-şte-ın) ayrılabilen bir fiildir. Şimdiki zamanda kök ikinci sıraya gider, önek cümle sonuna düşer: Ich stehe um sieben Uhr auf. (Saat yedide kalkarım.) Uyanmak için aufwachen (auf-va-hın) da vardır ama A1 çoğu metinde aufstehen ile başlar. Ardından sık işler şunlardır: Ich gehe ins Badezimmer. (Banyoya giderim; iğ ge-ı ins ba-dı-tsi-mer) ve Ich frühstücke. (Kahvaltı ederim; frü-ştü-kı). Öğün adı das Frühstück (frü-ştük) büyük harfle yazılır. Soru kalıbı: Was machst du am Morgen? (Sabah ne yaparsın?).
Dünyada bu konu saat kadranı, resimli şerit ve 'benim günüm' afişiyle öğretilir; çünkü sıra bellek için somuttur. Gerçek bir sabahı düşün: alarm, yataktan çıkmak, kahvaltı. Türkçede fiil sonda kalır; Almancada çekimli fiil ikinci sıradadır. Bu yüzden Ich um sieben Uhr aufstehe denmez. Doğru dizi şöyledir: kişi, fiil, zaman, önek. Kahvaltı fiili ayrılmaz: Ich frühstücke um acht Uhr. (Saat sekizde kahvaltı ederim.) dann (dan) 'sonra' demektir ve yeni cümlede fiili yine ikinci sıraya koyar.
Örnek
Kısa diyalog. Ece: Was machst du am Morgen? (Sabah ne yaparsın?) Can: Ich stehe um sieben Uhr auf. Dann frühstücke ich. (Saat yedide kalkarım. Sonra kahvaltı ederim.) Zaman başa da gelebilir: Am Morgen frühstücke ich. (Sabah kahvaltı ederim.).
Diş fırçalamak ve kişisel bakım
Kişisel bakım A1'de kısa ve somut cümlelerle verilir. En sık kalıp Ich putze die Zähne. (Dişlerimi fırçalarım; iğ put-sı di tse-nı). die Zähne dişler (tse-nı); z harfi 'ts' okunur. putzen fırçalamak ve temizlemek (put-sın) demektir. Duş için Ich dusche. (Duş alırım; du-şı) yeter. Yüz yıkamak: Ich wasche mein Gesicht. (Yüzümü yıkarım; va-şı mayn gı-ziht). Giyinmek Ich ziehe mich an. (Giyinirim; tsi-ı mih an) hem ayrılabilir hem dönüşlüdür; ilk haftalarda Ich putze die Zähne ve Ich dusche yeterli hedeftir.
Türkçe ve İngilizce kaynaklı sık kayma, diş için bürsten aramaktır; Almancada bu iş putzen ile yapılır. İleri biçimde Ich putze mir die Zähne duyulur ama A1 kitapları yalın Ich putze die Zähne biçimini kabul eder. Zähne içindeki ä, Türkçedeki açık e'ye yakındır. Soru sade tutulabilir: Putzt du die Zähne am Morgen? (Sabah diş fırçalar mısın?) Cevap: Ja, ich putze die Zähne. (Evet, dişlerimi fırçalarım.) Resim tam bu sabah işini gösterir.
Örnek
Sabah banyosu sırası: Ich dusche. Dann putze ich die Zähne. Danach gehe ich in die Küche. (Duş alırım. Sonra dişlerimi fırçalarım. Ondan sonra mutfağa giderim.) Danach (da-nah) 'ondan sonra' demektir.
Öğle yemeği ve öğlen rutini
Öğle hem dilim hem öğündür. Dilim der Mittag, öğün das Mittagessen (mit-tak-es-ın). Fiil kalıbı sabittir: Ich esse zu Mittag. (Öğle yemeği yerim; iğ es-ı tsu mit-tak). Okulda sık cümle: Ich esse in der Schule zu Mittag. (Okulda öğle yemeği yerim.) Mola adı die Pause (pau-zı) dir: In der Pause esse ich. (Molada yerim.) Öğleden sonra ödev veya ders gelir: Am Nachmittag mache ich Hausaufgaben. (Öğleden sonra ödev yaparım; haus-auf-ga-bın).
Günlük hayatta bu kalıplar yemekhane sırası, ev masası ve 'öğleden sonra müsait misin' yazışmasında işe yarar. zu Mittag essen birleşik bir kalıptır; kelime kelime Ich esse das Mittagessen anlaşılır ama doğal olan Ich esse zu Mittag biçimidir. Saatle bağlamak için: Ich esse um zwölf Uhr zu Mittag. (Saat on ikide öğle yemeği yerim.) zwölf on iki (tsvölf) demektir; baştaki z yine 'ts' okunur. Soru: Wann isst du zu Mittag? (Öğle yemeğini ne zaman yersin; van ist du). essen fiilinde du isst biçimine dikkat et.
Örnek
Okul günü. Deniz: Wann isst du zu Mittag? Eylül: Ich esse um zwölf Uhr in der Schule zu Mittag. Am Nachmittag habe ich Unterricht. (Saat on ikide okulda öğle yemeği yerim. Öğleden sonra dersim var.) der Unterricht ders (un-ter-riht) demektir.
Akşam yemeği, bulaşık ve dinlenme
Akşam dilimi der Abend, öğün das Abendessen (a-bınt-es-ın). Kalıp öğleye benzer: Ich esse zu Abend. (Akşam yemeği yerim.) Ev işlerinden A1'de en somut olanı bulaşıktır. Fiil abwaschen (ap-va-şın) ayrılabilirdir: Ich wasche ab. (Bulaşık yıkarım.) Kitaplarda ve birçok bölgede Ich spüle ab. (şpü-lı ap) da duyulur. Resim tam bu işi gösterir. Dinlenme için Ich sehe fern. (Televizyon izlerim; ze-ı fern) kullanılır; fiil fernsehen yine ayrılır. Uyumak: Ich gehe ins Bett. (Yatağa giderim) veya Ich gehe schlafen. (Uyumaya giderim; şla-fın).
Aile içinde akşam, işlerin paylaşıldığı dilimdir. Türkiye'de 'bulaşık yıkamak' tek parça duyulur; Almancada önek ab cümle sonunda durur. Bu yüzden Ich abwasche yanlış, Ich wasche ab doğrudur. Televizyon için aynı kural geçerlidir: Ich sehe am Abend fern. (Akşam televizyon izlerim.) Soru: Was machst du am Abend? (Akşam ne yaparsın?) Cevap birkaç kısa cümleyle dizilir: Ich esse zu Abend. Dann wasche ich ab. Danach sehe ich fern. Uzun ve karışık tek cümle yerine üç kısa cümle A1'de daha anlaşılırdır.
Örnek
Evde konuşma. Anne: Was machst du am Abend? Ege: Ich esse um sieben Uhr zu Abend. Dann wasche ich ab. Um zehn Uhr gehe ich ins Bett. (Saat yedide akşam yemeği yerim. Sonra bulaşık yıkarım. Saat onda yatağa giderim.)
Tüm günü sırayla anlatmak
A1 can-do hedefinin birleştiği yer burasıdır: Kendi gününü kısa, sıralı cümlelerle anlatabilirsin. Sıra sözcükleri şunlardır: zuerst (önce; tsu-e:rst), dann (sonra; dan), danach (ondan sonra; da-nah), später (daha sonra; şpe-ter), zum Schluss (son olarak; tsum şlus). Her yeni cümlede çekimli fiil yine ikinci sıradadır: Zuerst stehe ich auf. (Önce kalkarım.) Zaman başa gelirse fiil yine ikinci kalır: Am Morgen frühstücke ich. Bu kural, Türkçe söz dizimine en ters düşen noktadır ve en çok burada hata yapılır.
Sınıfta bu anlatı genelde 'benim tipik günüm' metni olarak yazılır ve arkadaşa soru-cevapla çalışılır. Günlük hayatta biri Was machst du am Wochenende? (Hafta sonu ne yaparsın; am vo-hın-en-dı) diye sorar; hafta içi rutinden ayırmak A1 için yeter. Üç kısa cümle, bir uzun ve hatalı cümleden daha nettir. Kişi olarak önce ich ve soruda du yeter. er ve sie için fiil değişir: er steht auf, sie frühstückt. İlk metnin kahramanı sen ol; başkasının gününü anlatmak bir sonraki basamağın işidir.
Örnek
Benim günüm: Zuerst stehe ich um sieben Uhr auf. Dann putze ich die Zähne. Danach frühstücke ich. Um acht Uhr gehe ich zur Schule. Ich esse um zwölf Uhr zu Mittag. Am Nachmittag mache ich Hausaufgaben. Am Abend esse ich. Dann wasche ich ab. Zum Schluss gehe ich um zehn Uhr ins Bett. (Önce saat yedide kalkarım. Sonra dişlerimi fırçalarım. Ondan sonra kahvaltı ederim. Saat sekizde okula giderim. Saat on ikide öğle yemeği yerim. Öğleden sonra ödev yaparım. Akşam yerim. Sonra bulaşık yıkarım. Son olarak saat onda yatağa giderim.)
Sık yapılan yanlışlar
- Yanlış: Tam saat için am sieben Uhr demek, yani am ile um karıştırmak. Doğrusu: Tam saat um ister: um sieben Uhr. am Morgen, am Abend gibi gün dilimleriyle kullanılır. Gece ise in der Nacht der.
- Yanlış: Fiili Türkçe gibi sonda bırakmak: Ich um sieben Uhr aufstehe. Doğrusu: Çekimli fiil ikinci sıradadır; ayrılabilen önek sona gider: Ich stehe um sieben Uhr auf.
- Yanlış: Ich bin frühstücken veya Ich bin aufstehen demek, Türkçedeki 'yapıyorum' ve İngilizce be + ing kalıbını taşımak. Doğrusu: Almanca şimdiki zaman yardımcı fiil istemez: Ich frühstücke. Ich stehe auf.
- Yanlış: die zähne küçük harfle yazmak ve diş için bürsten aramak. Doğrusu: Almancada isimler büyük harfle başlar: die Zähne. Diş fırçalama fiili putzen dir.
- Yanlış: Ich abwasche ve Ich fernsehe deyip öneki ayırmamak. Doğrusu: Şimdiki zamanda önek ayrılır: Ich wasche ab. Ich sehe fern.
Bir adım ileri
Bir üst basamakta, A2'de, aynı rutin dün için Perfekt ile anlatılır: Ich bin um sieben Uhr aufgestanden. Sıklık zarfları eklenir: immer, oft, manchmal, nie. Başkasının günü er ve sie ile kurulur; hafta içi ile am Wochenende karşılaştırılır. Saat dilimi incelir: halb, Viertel. Dönüşlü fiiller (sich anziehen, sich waschen) ve daha uzun sıra metinleri beklenen iş olur.
Özet
Günün dilimlerini am ve in, tam saati um ile bağlar; sabah, öğle ve akşam işlerini kısa şimdiki zaman cümleleriyle söylersin. Ayrılabilen fiillerde kök ikinci sırada, önek sondadır; zuerst, dann, danach ile gün dizilir. Bu can-do, hem sınıf metninde hem gerçek randevu ve ev konuşmasında işine yarar.